« poprzedni rozdział | spis treści | następny rozdział »

I. Zwiększanie dostępności pomocy terapeutycznej i rehabilitacyjnej dla osób uzależnionych od alkoholu

Polskie lecznictwo odwykowe – podstawy prawne i merytoryczno-organizacyjne

1. Podstawy prawne

Na mocy artykułu 21 ust. 1 ustawy leczenie odwykowe osób uzależnionych od alkoholu odbywa się w zakładach lecznictwa odwykowego. Od osób uzależnionych od alkoholu nie pobiera się opłat za świadczenia w zakresie terapii uzależnienia od alkoholu (art. 21 ust. 3 ustawy).

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 31 grudnia 1999 roku w sprawie organizacji, kwalifikacji personelu, zasad funkcjonowania i rodzajów zakładów lecznictwa odwykowego i rodzajów zakładów lecznictwa odwykowego oraz udziału innych zakładów opieki zdrowotnej w sprawowaniu opieki nad osobami uzależnionymi od alkoholu (Dz.U. Nr 3 z 2000 r. poz. 44 zwanego dalej rozporządzeniem) określa zawartość programów terapeutycznych, przygotowanie personelu i typy zakładów lecznictwa odwykowego.

2. Koncepcja uzależnienia

Podstawą dokonania rozpoznania uzależnienia od alkoholu jest Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób, Urazów i Przyczyn Zgonów – Edycja X (ICD X). Zgodnie z tą klasyfikacją uzależnienie od alkoholu jest kodowane jako F 10.2. Identyfikowane jest ono jako zespół zjawisk fizjologicznych, behawioralnych i poznawczych, które pojawiają się w wyniku wieloletniego używania alkoholu, i po próbie abstynencji mogą wywołać gwałtowny nawrót objawów choroby.

Do objawów tych należą:

W Polsce podstawą programów terapeutycznych jest koncepcja nałogowej regulacji uczuć wyjaśniająca psychologiczne mechanizmy uzależnienia od alkoholu autorstwa prof. J. Mellibrudy. Koncepcja ta wyróżnia trzy patologiczne mechanizmy psychologiczne: w sferze emocji – mechanizm nałogowego regulowania uczuć, w sferze poznawczej – mechanizm iluzji i zaprzeczeń oraz w sferze osobowości – mechanizmy rozdwajania i rozpraszania Ja. Sprawiają one, że uczucia osoby uzależnionej od alkoholu w coraz mniejszym stopniu zależą od realnej rzeczywistości, a zaczynają być chemicznie regulowane przez spożywany alkohol. Jej myślenie podporządkowane jest ochronie nałogu i zaprzeczaniu szkodom, które powstają, gdy osoba ta znajduje się pod wpływem alkoholu. Uzależniony traci możność dokonania adekwatnej samooceny oraz kontrolę nad swoim życiem.

3. Programy terapeutyczne

Podstawą programów terapeutycznych są programy psychoterapii grupowej i indywidualnej, które powinny zostać poprzedzone wykonaną diagnozą nozologiczną i problemową, konsultacjami lekarskimi oraz leczeniem powikłań spowodowanych nadużywaniem alkoholu (tzw. leczenie zespołów abstynencyjnych). Programy terapeutyczne, wspólne dla wszystkich, powinny być uzupełniane także Osobistymi Programami Terapii, zawierającymi zadania specyficzne dla poszczególnych pacjentów i dostosowane do ich potrzeb i deficytów.

Oddziaływania profesjonalne powinny być uzupełniane uczestnictwem w ruchach samopomocowych (mitingi AA, zajęcia organizowane przez stowarzyszenia abstynenckie).

4. Cele osiągane w terapii

Podstawowe cele terapii:

Uzależnienie od alkoholu uszkadza cztery podstawowe sfery życia i zdrowia – fizyczną, psychiczną, społeczną i duchową, dlatego proces terapii musi dostarczyć okazji do naprawy tych sfer.

Uzdrawianie organizmu

Niezbędne jest nie tylko odtrucie organizmu, ale także leczenie różnego rodzaju szkód spowodowanych chronicznym zatruciem, niedożywieniem, deficytem witamin i innych.

Zmiany psychologiczne

Pacjenci zdobywają wiedzę na temat swojej choroby, porządkują swoje życie i uczą się konstruktywnych sposobów zaspokajania swych potrzeb oraz umiejętności potrzebnych do trzeźwego życia. Kształtują też pozytywny stosunek do samych siebie. Pacjenci uczą się rozpoznawania i kontrolowania mechanizmów uzależnienia.

Naprawianie kontaktów z innymi ludźmi i zmiana sposobu życia

Pacjenci przygotowują się do rekonstrukcji związków z bliskimi osobami oraz wywiązywania się z ról społecznych i zawodowych.

Wewnętrzna przemiana w sferze wartości

Trzeźwiejący alkoholicy często na nowo muszą odkrywać hierarchię wartości, która została zaburzona lub zniszczona na skutek choroby.

Czas niezbędny do przeprowadzenia skutecznej terapii to 12–24 miesiące.

5. Zespół terapeutyczny

Zespół terapeutyczny powinien być interdyscyplinarny i składać się ze specjalistów psychoterapii uzależnień (w tym psychologów, lekarza) oraz instruktorów terapii uzależnień. W zakładach stacjonarnych lub w oddziale leczenia alkoholowych zespołów abstynencyjnych w skład zespołu wchodzą także pielęgniarki, a niekiedy też pracownik socjalny i prawnik. Odrębne miejsce zajmuje w tym zespole psycholog – specjalista terapii uzależnień, którego zadaniem jest dokonywanie pogłębionej diagnozy osobowości, a także prowadzenie, w miarę możliwości, placówki, psychoterapii problemów emocjonalnych.

6. Metody stosowane w terapii

Podstawową metodą jest edukacja – mikrowykłady, filmy, lektury oraz autoanaliza zdarzeń, osobistych schematów myślenia i postępowania. Pacjenci wypełniają szereg kwestionariuszy, piszą prace pisemne (np. „piciorys”) i analizują je w ramach terapii grupowej. Ważne jest dostarczanie pacjentowi przykładów i wzorców postępowania, np. poprzez zapewnienie w programie udziału osób, które kiedyś nadużywały alkoholu. Oddziaływania terapeutyczne są uzupełnione zadaniami domowymi, które stwarzają okazję do ćwiczenia konstruktywnych umiejętności życiowych.

7. Organizacja terapii

Zgodnie z art. 21 ustawy leczenie odwykowe osób uzależnionych od alkoholu prowadzą stacjonarne i niestacjonarne zakłady lecznictwa odwykowego oraz inne zakłady opieki zdrowotnej (np. niepubliczne zakłady opieki zdrowotnej). Terapia uzależnienia od alkoholu w zakładach stacjonarnych trwa sześć, osiem tygodni, w ambulatoryjnych od roku do dwóch lat i obejmuje 150 godzin terapii grupowej i 10 indywidualnej. Wskazane jest, aby w zakładach stacjonarnych leczenie rozpoczynały te osoby, dla których utrzymanie abstynencji jest największym problemem. Po zakończonej terapii stacjonarnej osoby uzależnione, w celu zachowania i utrwalenia abstynencji, powinny korzystać z dalszej terapii w zakładach ambulatoryjnych.

8. Proces kształcenia terapeutów

Zgodnie z § 18 pkt 1–3 rozporządzenia (...) pracownicy lecznictwa odwykowego zdobywają kwalifikacje zawodowe zgodne z opracowanym „Programem potwierdzania kwalifikacji zawodowych osób prowadzących terapię uzależnienia od alkoholu i współuzależnienia”, który dalej zwany jest procesem certyfikacyjnym. Proces ten składa się z następujących etapów:

9. Zadania samorządu terytorialnego w zakresie wspierania lecznictwa odwykowego

Podstawowym zadaniem samorządu terytorialnego jest zwiększanie dostępności terapii uzależnienia od alkoholu i współuzależnienia dla mieszkańców gminy. Dostępność profesjonalnej i efektywnej terapii warunkuje skuteczność jakichkolwiek innych działań podejmowanych na rzecz osób z problemem alkoholowym i członków ich rodzin. Jeśli na terenie gminy działa zakład lecznictwa odwykowego, zadaniem samorządu terytorialnego jest udzielenie mu takiego wsparcia, jakie pozwalałoby na realizację efektywnych programów terapeutycznych. Jeżeli zaś na terenie gminy nie ma tego typu placówki, samorząd terytorialny powinien sprawdzić, jakiego typu działania wspierające mogłyby podnieść efektywność usług świadczonych na rzecz mieszkańców przez zakład, w którym leczą się mieszkańcy danej gminy, nawet jeśli znajduje się on na terenie innej gminy. Gdy odległość od najbliższej placówki jest tak znaczna, że uniemożliwia mieszkańcom gminy podejmowanie regularnej terapii, należy rozważyć możliwość powołania takiego zakładu samodzielnie (gminy powyżej 25 tys. mieszkańców) lub w porozumieniu z innymi gminami.

10. Zadania związane ze wspieraniem zespołu terapeutycznego

Podnoszenie kwalifikacji. Zgodnie z § 18 ust. 2 rozporządzenia osoby prowadzące terapię uzależnienia od alkoholu i współuzależnienia powinny posiadać (w zależności od wykształcenia podstawowego) certyfikat specjalisty psychoterapii uzależnień lub certyfikat instruktora terapii uzależnień, bądź też należeć do kategorii osób „będących w procesie certyfikacji”. Osoby, które są w procesie certyfikowania, to takie, które ukończyły Studium Pomocy Psychologicznej i złożyły deklarację do podjęcia nauki w Studium Terapii Uzależnienia. Im wyższy poziom zaawansowania w procesie potwierdzania kwalifikacji zawodowych, tym wyżej można ocenić kompetencje poszczególnych terapeutów lub zespołu. Gmina powinna dofinansowywać szkolenia terapeutów, odbywające się w ramach podnoszenia kwalifikacji zawodowych pracowników lecznictwa odwykowego. Podstawą prawną jest w tym przypadku stosowny zapis w gminnym programie profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych. Z uwagi na istnienie prawnych barier związanych z dofinansowywaniem szkoleń osób nie będących pracownikami urzędu miasta/gminy, środki powinny być przekazywane bezpośrednio do jednostki szkolącej. Niezwykle istotne jest to, że w chwili obecnej coraz większy nacisk kładzie się na posiadanie certyfikatów zarówno specjalisty, jak i instruktora terapii uzależnień, np. Narodowy Fundusz Zdrowia w wielu województwach uzależnia od stopnia zaawansowania procesu kształcenia ilość zakontraktowanych świadczeń oraz wysokość stawek płaconych za poszczególne usługi. Niestety, płatnik publiczny nie planuje przeznaczenia żadnych środków na podnoszenie kwalifikacji zawodowych pracowników lecznictwa odwykowego.

Liczebność zespołu. Z uwagi na dużą liczbę świadczeń, jakie powinien otrzymać każdy pacjent w programie terapii ambulatoryjnej (min. 150 godz. terapii grupowej i 10 godz. terapii indywidualnej) zespół musi być odpowiednio liczny. Podstawowym kryterium odniesienia jest tu możliwość realizacji zajęć grupowych. Należy przyjąć, że jeden terapeuta może równolegle pracować z dwiema grupami terapeutycznymi, liczącymi nie więcej niż dwanaście osób. Szacując liczebność zespołu, można posłużyć się następującymi wyliczeniami: osoby uzależnione stanowią ok. 2% populacji, w przypadku dwudziestopięciotysięcznej gminy będzie to około 500 osób. Zazwyczaj ok. 25% osób uzależnionych decyduje się na podjęcie terapii, choć współczynnik ten stale rośnie. W opisanym przypadku stanowiłoby to ok. 125 osób. W związku z tym jednoczesne zapewnienie pomocy takiej grupie osób musiałoby oznaczać konieczność posiadania zespołu składającego się średnio z pięciu terapeutów. Zadaniem samorządu terytorialnego jest podjęcie działań na rzecz takiego rozszerzenia zespołu, aby mógł efektywnie realizować program terapeutyczny. Zasadnicze koszty podstawowego programu terapii pokrywa Narodowy Fundusz Zdrowia, jednak środki te w przypadku lecznictwa ambulatoryjnego są zazwyczaj zbyt małe. Nasila się także tendencja do ograniczania z roku na rok ilości i cen kontraktowanych świadczeń. Dlatego też należy rozważyć, czy jest konieczne rozszerzenie składu zespołu poprzez sfinansowanie zatrudnienia dodatkowych terapeutów na podstawie umów zleceń, ryczałtu lub w innej formie.

11. Zadania związane ze wspieraniem modernizacji programu

Kierownicy zakładów odwykowych i przedstawiciele samorządu terytorialnego powinni doprowadzić do sytuacji, w której placówki lecznictwa odwykowego będą realizowały kompleksowy, spójny, nowoczesny program terapeutyczny. Program ten wraz z wyodrębnionymi celami dla każdego etapu terapii, określonymi typami zajęć i wskazanymi metodami osiągania celów, powinien być dostępny w formie pisemnej w każdej placówce. Program powinien także dostarczyć jasnych informacji, jakiego typu zajęcia i w jakiej ilości są przewidziane dla każdego pacjenta, oraz kto będzie je realizował. Momentem rozpoczęcia realizacji programu terapeutycznego jest podpisanie kontraktu terapeutycznego. Zakończenie uczestnictwa w programie podstawowym następuje po pozytywnym zaliczeniu określonych wspólnie z terapeutą tematów oraz przygotowanie dalszego planu trzeźwienia. Z uwagi na charakter procesu terapeutycznego (konieczność uwzględniania różnic indywidualnych), a także specyfikę choroby (tj. możliwość załamań motywacji i występowanie nawrotów) należy założyć, że ustalenia dotyczące liczby zajęć przypadającej na jednego pacjenta mają jedynie charakter ramowy.

Modernizacja programu. W przypadku zespołu, który składa się z osób dopiero rozpoczynających szkolenia w ramach programu podnoszenia kwalifikacji, niezbędne może się okazać sfinansowanie usług konsultacyjnych doświadczonego superwizora – specjalisty psychoterapii uzależnień. Aby uzyskać pomoc konsultanta, należy skontaktować się z Wojewódzkim Ośrodkiem Terapii Uzależnienia od Alkoholu

Współuzależnienia na swoim terenie bądź z Państwową Agencją Rozwiązywania Problemów Alkoholowych.

Dodatkowe programy terapeutyczne. Płatnik publiczny (NFZ) finansuje zazwyczaj tylko podstawowy program terapii uzależnienia od alkoholu, oznacza to około 10 godzin terapii indywidualnej i 150 godzin terapii grupowej dla jednego pacjenta. W procesie zdrowienia konieczna jest – w przypadku zdecydowanej większości pacjentów – kontynuacja terapii w postaci zajęć z zakresu psychoterapii pogłębionej – w podobnym wymiarze godzinowym na pacjenta. Oferta może być wzbogacona o trening ról społecznych, trening asertywności, radzenia sobie ze złością itp. Dla pacjentów z danego miasta czy gminy, którzy przebyli terapię w stacjonarnym zakładzie lecznictwa odwykowego, konieczne jest też umożliwienie uczestniczenia w programie terapii poszpitalnej (tzw. after care).

Płatnik publiczny (NFZ) zazwyczaj nie finansuje też programów terapii dla młodzieży uzależnionej od alkoholu. Tymczasem obserwacja praktyki terapeutycznej oraz ilość młodych osób poszukujących terapii wskazują, że istnieje zapotrzebowanie na ofertę terapeutyczną dla młodzieży. Problem nadużywania alkoholu przez polską młodzież potwierdzają wyniki badań (np. ESPAD).

Diagnoza przemocy domowej. Z licznych obserwacji i analizy ankiet przeprowadzanych w placówkach lecznictwa odwykowego zauważono, iż znaczna część uzależnionych mężczyzn to sprawcy przemocy, a wśród uzależnionych i współuzależnionych kobiet znaczna liczba to ofiary przemocy. I dlatego niezwykle istotne jest, aby w placówkach lecznictwa odwykowego prowadzono działania ukierunkowane na wstępną diagnozę zjawiska przemocy domowej. W związku z tym wskazane jest wstępne diagnozowanie w tym kierunku każdego nowego pacjenta. Specjalna procedura służąca realizacji tego celu została opracowana przez Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia”. Dlatego też kolejnym zadaniem, które powinno być realizowane w ramach gminnego programu w obszarze lecznictwa odwykowego, jest przeszkolenie personelu w kierunku wstępnego diagnozowania zjawiska przemocy oraz przygotowanie niezbędnych materiałów i wyposażenie biblioteczki dla terapeutów.

12. Warunki lokalowe do prowadzenia terapii

Baza lokalowa placówek ambulatoryjnych. Niezbędnym warunkiem efektywnego prowadzenia terapii jest posiadanie lokalu wyposażonego w odpowiednią ilość sal do terapii grupowej i gabinetów do terapii indywidualnej. Podstawą w tym zakresie powinno być posiadanie dwóch sal do terapii grupowej i dwóch gabinetów do spotkań indywidualnych oraz rejestracji i pokoju dostosowanego do badań lekarskich, pokoju dla personelu, a także oddzielnych sanitariatów dla personelu i pacjentów. Pomieszczenia powinny spełniać normy określone ogólnymi przepisami dla zakładów opieki zdrowotnej. Pacjenci z problemem alkoholowym spędzają w placówce znacznie więcej czasu niż w przypadku innych schorzeń. Ponadto proces psychoterapii uzależnienia wymaga zagwarantowania pewnego poziomu estetyki wnętrza i dyskrecji.

Baza lokalowa placówki stacjonarnej. Ilość pomieszczeń musi być dostosowana do ogólnych przepisów dla placówek stacjonarnych. Oznacza to m.in. zadbanie o właściwy poziom higieny, zapewnienie zaplecza do realizacji niezbędnych świadczeń medycznych, posiadanie odpowiednio dużych powierzchni hotelowych, tj. takich sal dla pacjentów, które gwarantowałyby 6 metrów na jedno łóżko. Jednocześnie całodobowy oddział terapii uzależnienia od alkoholu powinien dysponować zapleczem do realizacji zadań terapeutycznych, tj. posiadać sale do terapii grupowej i pomieszczenia do terapii indywidualnej.

W przypadku gdy samorząd miasta/gminy nie jest organem założycielskim dla placówki, należy rozważyć zawarcie trójstronnego porozumienia pomiędzy samorządem, któremu podlega dana placówka lecznictwa odwykowego, daną placówką i organem założycielskim, umożliwiającego przekazanie środków finansowych. Powodem takich rozstrzygnięć są zapisy ustawy o zakładach opieki zdrowotnej wskazujące, że jedynie organ założycielski może przekazywać zakładowi opieki zdrowotnej dotacje na cele inwestycyjne.

Wyposażenie materialne placówki. Do realizacji zadań statutowych zakładu lecznictwa odwykowego niezbędne jest wyposażenie placówki w sprzęt, taki jak: kserokopiarka, telewizor, magnetowid, magnetofon, meble, materace i inne. Ze względu na konieczność monitorowania efektów terapii, jak również na prawidłowe prowadzenie rozliczeń z NFZ oraz innymi świadczeniodawcami niezbędne jest posiadanie przez placówkę komputera. Należy rozważyć doposażenie placówki w niezbędny sprzęt.

13. Inne działania

Dofinansowanie zajęć terapeutycznych odbywających się w trakcie obozów organizowanych przez kluby abstynenta, treningów i programów pomocy psychologicznej realizowanych w klubach abstynenta, w innych placówkach podległych gminie. Warunkiem finansowania takich zajęć jest posiadanie przez terapeutę udokumentowanych kwalifikacji z zakresu terapii uzależnienia od alkoholu oraz pisemnego planu zajęć merytorycznych.

Zakłady niepubliczne. Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 roku o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. z 1991 r. Nr 91, poz. 408 z poźn. zm.) zakład opieki zdrowotnej może zostać utworzony również przez fundację, stowarzyszenie, związek zawodowy, samorząd zawodowy lub stowarzyszenie, osobę fizyczną, spółkę prawa handlowego. W takim przypadku mamy do czynienia z placówką niepubliczną. W przypadku niepublicznego zakładu lecznictwa odwykowego założonego przez organ nie działający w celu osiągnięcia zysku możliwe jest przekazywanie środków publicznych przez samorząd terytorialny na takiej samej zasadzie jak dla innych podmiotów niepublicznych, np. fundacji lub stowarzyszeń, na podstawie art. 118 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2003 r. Nr 15, poz. 148), tj. w postaci dotacji. Nie dotyczy to zakładów lecznictwa odwykowego, dla których organem założycielskim jest spółka działająca w oparciu o kodeks prawa handlowego. W takiej sytuacji możliwe jest wykupienie usług w ww. placówce.

14. Tworzenie nowej placówki

W miastach liczących powyżej 25 tys. mieszkańców, a ponadto dla mieszkańców terenu, na którym czas dojazdu do poradni publicznym środkiem transportu przekracza 1 godzinę, zgodnie z § 7 rozporządzenia, tworzy się poradnie dla osób z problemami alkoholowymi. Podjęcie takiej decyzji przez radę gminy (związek gmin) i wpisanie jej jako jednego z zadań realizowanych w ramach gminnego programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych może oznaczać dofinansowanie remontu lub adaptacji budynku, przystosowanie i wyposażenie pomieszczeń do grupowych i indywidualnych zajęć terapeutycznych oraz w szczególnych przypadkach dofinansowanie utworzenia jednego lub kilku etatów terapeutycznych (zwłaszcza gdy nowa placówka działa w ramach związku gmin i jest finansowana z kilku źródeł), dofinansowanie szkoleń pracowników oraz sfinansowanie usług konsultanta, który w trybie superwizji będzie nadzorował tworzenie programu terapeutycznego i jego realizację.

Należy zaznaczyć, że w związku z zapisem art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 roku o zakładach opieki zdrowotnej organem założycielskim może być samorząd. Nie powinno to stanowić obciążenia finansowego dla samorządu terytorialnego, gdyż główne koszty bieżącego funkcjonowania placówki są pokrywane przez NFZ. Umożliwia to natomiast zarówno przekazywanie środków w sposób bezpośredni, jak i sprawowanie kontroli nad jakością i zakresem udzielania świadczeń.

Zgodnie z art. 21 ustawy o wychowaniu w trzeźwości (...) od osób uzależnionych nie pobiera się opłat za świadczenia w zakresie leczenia odwykowego, które zostają udzielane w zakładach opieki zdrowotnej. Jest to związane ze specyfiką choroby, która prowadzi do zubożenia i niemożności wywiązywania się z ról społecznych. Stąd nie jest polecane tworzenie placówki odwykowej jako spółki prawa handlowego, gdyż spółki takie z mocy założeń prawa działają z chęci osiągnięcia zysku, co jest sprzeczne z założeniami lecznictwa odwykowego. W praktyce w znaczący sposób utrudnia to wspieranie takiej placówki.

15. Punkty konsultacyjne

Wzrost dostępności profesjonalnych programów psychoterapii uzależnienia od alkoholu dokonujący się na przestrzeni ostatnich kilku lat, znacząco wpłynął na zmianę roli punktów konsultacyjnych dla osób uzależnionych od alkoholu i ich rodzin tworzonych w gminach. Priorytetem w ramach gminnego programu powinno być w pierwszej kolejności wspieranie lecznictwa odwykowego i rozwój programów terapeutycznych skierowanych do osób uzależnionych i ich rodzin, zaś punkty konsultacyjne powinny być tworzone i finansowane w tych gminach, w których nie ma placówek leczenia odwykowego albo też dostęp do nich jest w jakiś sposób utrudniony, np. ze względu na dużą odległość lub utrudniony dojazd.

Nowa rola punktów konsultacyjnych oznacza również, że stają się one coraz bardziej interdyscyplinarne, a klienci zgłaszają się do nich z różnymi problemami, które występują w rodzinie alkoholowej. Obecnie zadaniem punktu jest nie tylko przekazanie informacji o możliwości podjęcia leczenia i zmotywowanie do niego, ale również:

Rolą punktów konsultacyjnych powinno być zdiagnozowanie sytuacji całej rodziny i zaplanowanie pomocy dla wszystkich jej członków (dorosłych i dzieci). Samo skupianie się tylko na problemie, z którym zgłasza się klient (np. żona przychodzi w sprawie pijącego męża), bez próby zdiagnozowania tego, jakie inne dysfunkcje występują w rodzinie, np. przemoc, zaniedbywanie dzieci, pijące nastolatki, nie stanowi wystarczającej pomocy i nie rozwiązuje problemu. W związku z takim zadaniem personel punktów powinien posiadać interdyscyplinarne przeszkolenie w zakresie różnych rodzajów problemów i możliwych rozwiązań – przeszkolenie w zakresie pierwszego, pomocnego kontaktu psychologicznego i wiedzy o uzależnieniu, współuzależnieniu, funkcjonowaniu dzieci w rodzinach alkoholowych, zjawiska przemocy w rodzinie oraz problemie pijących nastolatków. Wykwalifikowany personel jest podstawowym warunkiem uruchomienia i finansowania punktów konsultacyjnych. Ukończenie własnej terapii nie stanowi wystarczających kwalifikacji. Podobnie nie jest wskazane zatrudnianie w punkcie konsultacyjnym członków gminnych komisji, którzy nie posiadają innych kwalifikacji poza odbytym szkoleniem dla członków gminnych komisji.

Rekomendowanym rozwiązaniem wydaje się zatrudnienie na kilka godzin tygodniowo wykwalifikowanego terapeuty uzależnień, pracującego w zakładzie lecznictwa odwykowego. Jeśli nie jest to możliwe, należy zadbać o przeszkolenie personelu pracującego w punkcie konsultacyjnym i nadzór superwizyjny nad pracą takiego punktu, sprawowany przez wykwalifikowanego terapeutę. Celem działalności punktu nie może być terapia, ponieważ zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości (...) powinna ona odbywać się w placówkach lecznictwa odwykowego. Należy podkreślić, że punkt konsultacyjny ma bardzo istotną rolę do spełnienia, ale inną niż leczenie osób uzależnionych.

Rekomendowana jest współpraca między punktami konsultacyjnymi a placówkami lecznictwa odwykowego. Podstawą do tego rodzaju współpracy jest § 7 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia, który mówi, iż zadaniem poradni jest współpraca z placówkami zajmującymi się rozwiązywaniem problemów alkoholowych oraz z grupami samopomocowymi oraz § 15 ust. 2, który wskazuje na niezbędność współpracy placówek podstawowej opieki zdrowotnej z punktami konsultacyjnoinformacyjnymi tworzonymi przez samorząd terytorialny oraz organizacje społeczne (kluby abstynenta) w zakresie wczesnej diagnozy i krótkiej interwencji.

Należy podkreślić, że punkty powinny być otwarte w godzinach popołudniowych i wieczornych, aby umożliwić mieszkańcom swobodny do nich dostęp (w praktyce zdarzało się, że punkt był otwarty tylko raz w tygodniu między godz. 12.00 a 13.00). Wreszcie istotnym zagadnieniem jest stworzenie takich warunków lokalowych, które gwarantowałyby dyskrecję osobom zgłaszającym się do niego, a więc np. oddzielne, ciche pokoje do rozmów indywidualnych, w sytuacji kiedy punkt znajduje się np. w ośrodku pomocy społecznej czy urzędzie gminy. Punkt jest zobowiązany także do prowadzenia dokumentacji wszystkich udzielonych porad oraz podjętych działań, a pracowników obowiązuje zachowanie tajemnicy, zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych.

W przypadku dokonywania oceny działalności punktu oraz kompetencji zatrudnionych w nim osób czy organizacji szkoleń, można zasięgnąć opinii kierownika Wojewódzkiego Ośrodka Terapii Uzależnienia od Alkoholu i Współuzależnienia.

« poprzedni rozdział | spis treści | następny rozdział »