« poprzedni rozdział | spis treści | ostatni rozdział

VII. Jak korzystać z funduszy strukturalnych Unii Europejskiej

Fundusze strukturalne, z których można korzystać w ramach działań związanych z profilaktyką i rozwiązywaniem problemów alkoholowych

Programy Operacyjne – wiadomości ogólne

Programy operacyjne, które posłużą do realizacji Narodowego Planu Rozwoju (NPR)/Podstaw Wsparcia Wspólnoty na lata 2004–2006 (NPR/CSF)

  1. Sektorowy Program Operacyjny – Rozwój Zasobów Ludzkich (SPORZL)
  2. Sektorowy Program Operacyjny – Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw (SPOWKP)
  3. Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego (ZPORR)
  4. Sektorowy Program Operacyjny – Rybołówstwo i Przetwórstwo Ryb (SPORyby)
  5. Sektorowy Program Operacyjny – Transport (SPOTransport)
  6. Program Operacyjny – Pomoc techniczna (POPT)
  7. Sektorowy Program Operacyjny – Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego i obszarów wiejskich (SPOROL)

W ramach funduszy strukturalnych, w tych 7 programach, jest do wykorzystania ponad 8,5 mld euro (pamiętajmy, że z kwot przeznaczonych na fundusze przedakcesyjne Polska wykorzystała zaledwie kilka procent!).

W poniższym zestawieniu wybrano do omówienia te, których cele wydają się najbardziej zbieżne z celami realizowanymi w ramach działań związanych z pomocą osobom uzależnionym i członkom ich rodzin oraz w działaniach związanych z przeciwdziałaniem przemocy w rodzinie. Kluczem były populacje ostatecznych beneficjentów działań:

Wnioskodawcami mogą być:

W ramach programów operacyjnych wyznaczono priorytety, niektóre z nich dzielą się jeszcze na działania (np. Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego ZPORR, Priorytet 1 – Rozbudowa i modernizacja infrastruktury służącej wzmacnianiu konkurencyjności regionów, Działanie 3: Regionalna infrastruktura społeczna, Poddziałanie 3.2.: Regionalna infrastruktura zdrowia; co składa się na skrót: ZPORR 1.3.2). Wnioskodawca musi sprawdzić, czy spełnia kryteria formalne do aplikowania o środki w ramach tego priorytetu, działania i poddziałania).

Europejski Fundusz Społeczny (EFS)

Europejski Fundusz Społeczny (EFS) jest głównym instrumentem wspierającym działania podejmowane w ramach Europejskiej Strategii Zatrudnienia oraz rocznych wytycznych w sprawie zatrudnienia. Realizacji Europejskiej Strategii Zatrudnienia i wytycznych służy także współfinansowana z EFS Inicjatywa Wspólnotowa EQUAL. Inicjatywa ta jest poświęcona przeciwdziałaniu dyskryminacji i nierówności na rynku pracy.

Zadania Europejskiego Funduszu Społecznego precyzuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1784/1999/WE. Zgodnie z nim działania w ramach EFS powinny być zorientowane na zapobieganie i przeciwdziałanie bezrobociu oraz na rozwijanie potencjału kadrowego i integrację społeczną rynku pracy. Rozporządzenie 1784/99 określa również obszary wsparcia, w ramach których koncentruje się pomoc EFS oraz definiuje kryteria kwalifikujące do objęcia pomocą strukturalną.

Obszary wsparcia EFS

Priorytety SPO RZL realizowane są w ramach pięciu obszarów wsparcia, które określają zakres działań, na które można otrzymać wsparcie ze strony EFS. Obejmują one:

  1. Aktywną politykę rynku pracy mającą na celu przeciwdziałanie i zapobieganie bezrobociu, przeciwdziałanie zjawisku długotrwałego bezrobocia zarówno wśród mężczyzn, jak i kobiet, ułatwianie ponownej integracji długotrwale bezrobotnych z rynkiem pracy, a także wspieranie integracji zawodowej ludzi młodych oraz osób powracających na rynek pracy po okresie nieobecności na nim.
  2. Przeciwdziałanie zjawisku wykluczenia społecznego mające na celu ograniczenie zjawiska marginalizacji społecznej i przygotowanie osób narażonych na wykluczenie społeczne do wejścia na rynek pracy, utrzymania zatrudnienia lub powrotu do czynnego życia zawodowego. Skierowane jest ono do osób, które ze względu na trudną sytuację życiową nie potrafią samodzielnie odnaleźć się na rynku pracy, nie potrafią rozwiązać osobistych, społecznych i zawodowych problemów, korzystając długotrwale w sposób bierny ze świadczeń pomocy społecznej.
  3. Kształcenie ustawiczne mające na celu ułatwienie i polepszenie dostępu do rynku pracy oraz integrację z rynkiem pracy, podwyższenie i utrzymanie potencjału zatrudnieniowego osób oraz promowanie mobilności zawodowej, poprzez zwiększanie dostępu do szkoleń zawodowych, edukacji oraz doradztwa.
  4. Doskonalenie kadr gospodarki (promocja potencjału adaptacyjnego) oraz rozwój przedsiębiorczości poprzez promocję wykwalifikowanej, przeszkolonej i zdolnej do adaptacji do zmiennych warunków rynku pracy kadry pracowniczej, popieranie innowacyjności i potencjału adaptacyjnego w zakresie organizacji pracy, rozwijanie przedsiębiorczości oraz warunków sprzyjających tworzeniu miejsc pracy i podwyższaniu kwalifikacji, rozwój potencjału ludzkiego w sferze badań, nauki i technologii.
  5. Zwiększanie dostępu i uczestnictwa kobiet na rynku pracy, włącznie z możliwością rozwijania kariery zawodowej, zwiększeniem dostępu kobiet do nowych miejsc pracy, pomocą w uruchamianiu działalności gospodarczej, a także działania zakładające zmniejszenie dysproporcji, których podstawą jest dyskryminacja ze względu na płeć zarówno w ramach pionowych, jak i poziomych struktur rynku pracy.

Ponadto w ramach EFS wspierane są kwestie horyzontalne (wspólne dla całego obszaru Unii i jej poszczególnych członków) dotyczące rozwoju lokalnego, równości szans, rozwoju społeczeństwa informacyjnego oraz zrównoważonego rozwoju.

Podejmowane działania z zakresu rozwoju lokalnego mają przyczynić się między innymi do wzmocnienia więzi wewnętrznej wspólnot lokalnych, poprawy jakości życia społeczności oraz zwiększenia zaangażowania mieszkańców i władz lokalnych w rozwój społecznogospodarczy regionu poprzez realizację działań opartych na zasadzie partnerstwa.

Kwestia równości szans stanowi istotny element wszystkich realizowanych działań. Odnosi się ona w szczególności do promowania równych szans kobiet i mężczyzn na rynku pracy, do wyrównywania szans edukacyjnych i szans na rynku pracy osób narażonych na wykluczenie społeczne, osób zamieszkałych na terenach wiejskich i zaniedbanych oraz osób niepełnosprawnych.

Rozwój społeczeństwa informacyjnego oznacza działania skierowane na podwyższenie poziomu technologicznego poprzez podnoszenie umiejętności korzystania z nowoczesnych technik informacyjno-komunikacyjnych, aktualizowanie wiedzy o nowoczesnych formach zarządzania i organizacji pracy oraz podwyższanie poziomu wykształcenia społeczeństwa.

Programy współfinansowane z EFS

Projekty współfinansowane z EFS mogą być realizowane w ramach jednego z dwóch programów operacyjnych – Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwój Zasobów Ludzkich (SPO RZL) i Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego (ZPORR). SPO RZL jest programem „monofunduszowym” (program jest współfinansowany tylko z jednego funduszu strukturalnego – EFS). Natomiast ZPORR jest programem „dwufunduszowym”. Z EFS mogą być współfinansowane projekty, które odpowiadają celom drugiego priorytetu ZPORR.

Programy określają priorytety i działania, jakie mogą być w ich ramach podejmowane. Każdy projekt musi być przypisany do konkretnego priorytetu i działania. Poniższa tabela to zestawienie priorytetów i działań współfinansowanych z EFS. Wskazuje ona też beneficjentów końcowych (instytucje wdrażające) dla poszczególnych działań. Beneficjent końcowy będzie m.in. ogłaszał konkursy na projekty, przyjmował wnioski aplikacyjne i organizował pracę Komisji Oceny Projektów. W punkcie konsultacyjnym beneficjenta końcowego można otrzymać szczegółowe informacje m.in. na temat sposobu wypełniania wniosków.

Z EFS finansowana jest również Inicjatywa Wspólnotowa EQUAL.

Inicjatywa Wspólnotowa EQUAL

Finansowana przez Europejski Fundusz Społeczny (EFS). Inicjatywa wspólnotowa EQUAL ma na celu testowanie i promowanie – w drodze współpracy ponadnarodowej – nowych sposobów zwalczania wszystkich form dyskryminacji i nierówności na rynku pracy, zarówno wobec osób zatrudnionych, jak i poszukujących pracy. EQUAL obejmuje również działania na rzecz osób ubiegających się o status uchodźcy.

EQUAL stwarza zarówno możliwości identyfikacji i przewidywania zmian na rynku pracy, jak też wyposaża w nowe narzędzia monitorowania, zapobiegania i rozwiązywania wykrytych problemów. Ogólne zasady wdrażania obejmują:

  1. Podejście tematyczne.
  2. Partnerstwo na rzecz Rozwoju.
  3. Zaangażowanie grup dyskryminowanych (empowerment).
  4. Współpraca ponadnarodowa.
  5. Innowacyjność.
  6. Adaptacja rezultatów do głównego nurtu polityki.

Zasady te są wspólne dla wszystkich państw członkowskich uczestniczących w realizacji Inicjatywy wspólnotowej EQUAL i określają zarówno sposób wdrażania (np. projekty realizowane nie przez pojedynczych projektodawców, ale przez Partnerstwa na rzecz Rozwoju tzn. kilka instytucji lub organizacji realizujących projekt w ramach wspólnie uzgodnionych celów), jak też stanowią kryteria wyboru projektów do finansowania w ramach EQUAL.

Podstawą wdrażania EQUAL w Polsce jest Program Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL. Dokument ten określa cele, zakres tematyczny i system wdrażania Inicjatywy EQUAL w Polsce w latach 2004–2006.

Wybór projektów do finansowania w ramach EQUAL odbywał się w drodze ogólnokrajowego konkursu projektów. W latach 2004–2006 (okres wdrażania drugiej rundy programu w państwach członkowskich) nabór wniosków do EQUAL odbywał się tylko raz. W Polsce wnioski do EQUAL można było składać do 31 sierpnia 2004 r. Do Krajowej Struktury Wsparcia wpłynęły 752 wnioski:

Do połowy 2005 r. podmioty, których projekty zostaną zaakceptowane do wdrożenia, będą szukać podmiotów partnerskich w ramach „Partnerstwa na rzecz rozwoju”. Jeśli nie składało się wniosku w ramach naboru do EQUALu, można:

Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego (ZPORR)

Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego (ZPORR) jest jednym z siedmiu programów operacyjnych, które posłużą do realizacji Narodowego Planu Rozwoju (NPR)/Podstaw Wsparcia Wspólnoty na lata 2004–2006 (NPR/CSF). Program ten rozwija cele NPR, określając priorytety, kierunki i wysokość środków przeznaczonych na realizację polityki regionalnej państwa, które będą uruchamiane z udziałem funduszy strukturalnych w pierwszym okresie członkostwa Polski w Unii Europejskiej.

Przesłanki powstania ZPORR

ZPORR określa cele i kierunki oraz wysokość wykorzystywania środków na realizację polityki regionalnej państwa, które będą uruchamiane w latach 2004–2006 z udziałem funduszy strukturalnych: Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i Europejskiego Funduszu Społecznego.

Cel strategiczny ZPORR

Tworzenie warunków wzrostu konkurencyjności regionów oraz przeciwdziałanie marginalizacji niektórych obszarów w taki sposób, aby sprzyjać długofalowemu rozwojowi gospodarczemu kraju, jego spójności ekonomicznej, społecznej i terytorialnej oraz integracji z Unią Europejską.

Cel ten został sformułowany w Narodowej Strategii Rozwoju Regionalnego na lata 2001–2006 i jest podstawą do prowadzenia i koordynacji w tym okresie wszystkich działań podejmowanych w ramach polityki rozwoju regionalnego oraz w ramach Narodowego Planu Rozwoju 2004–2006.

Wzrost konkurencyjności regionów należy rozumieć jako oddziaływanie na zmiany struktury gospodarczej i poprawę sytuacji wszystkich województw w Polsce względem regionów europejskich w zakresie produktywności gospodarki, wydajności pracy, tworzenia i absorpcji innowacji, wykształcenia mieszkańców, dochodów ludności oraz ilości i jakości infrastruktury technicznej, a więc tych czynników, które decydują o sile gospodarek państw i regionów. Kompleksowym miernikiem wzrostu konkurencyjności polskich regionów będzie tempo wzrostu poziomu PKB na mieszkańca poszczególnych województw w Polsce w stosunku do średniej wspólnotowej.

Przeciwdziałanie marginalizacji niektórych obszarów należy rozumieć jako podjęcie działań interwencyjnych na obszarach o najmniejszych możliwościach rozwojowych oraz najtrudniejszej sytuacji społecznogospodarczej. Odbywać się to powinno poprzez likwidowanie barier dla dyfuzji innowacji z obszarów wzrostu, ograniczanie skoncentrowanych przestrzennie problemów społecznych, takich jak bezrobocie, a także stymulowanie zdolności konkurencyjnej obszarów o mniej korzystnych warunkach rozwojowych, w pierwszym rzędzie poprzez wsparcie rozbudowy infrastruktury oraz rozwój zasobów ludzkich. Miernikiem powodzenia polityki rozwoju regionalnego w tym zakresie będzie niedopuszczenie do znaczącego wzrostu zróżnicowania w układzie województw, poziomu PKB na mieszkańca oraz poprawa, względem średniej krajowej, wartości podstawowych wskaźników społecznogospodarczych mierzonych na poziomie wojewódzkim i powiatowym – w pierwszym rzędzie stopy bezrobocia, poziomu wykształcenia oraz wyposażenia w infrastrukturę.

Zmierzając do realizacji celu ZPORR, polityka rozwoju regionalnego państwa sprzyjać będzie wzrostowi gospodarczemu, decentralizacji zarządzania państwem, przekształceniom strukturalnym regionów, wzrostowi urbanizacji, zwiększaniu mobilności przestrzennej ludności, zwiększaniu poziomu wiedzy i dostępu do najnowocześniejszych technologii społeczeństwa i podmiotów gospodarczych. Realizacja ZPORR będzie podlegała kilku najważniejszym zasadom polityki spójności społecznogospodarczej UE i wymogom wynikającym z ustawy o zasadach wspierania rozwoju regionalnego:

Cel strategiczny ZPORR zostanie osiągnięty poprzez koncentrację interwencji państwa na następujących priorytetach, zgodnych z priorytetami polityki rozwoju regionalnego sformułowanymi w Narodowej Strategii Rozwoju Regionalnego 2001–2006:

Instytucją Zarządzającą Zintegrowanym Programem Operacyjnym Rozwoju Regionalnego (ZPORR) jest Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej (zgodnie z art. 34 Rozporządzenia Rady Nr 1260/1999 oraz Rozporządzeniem Komisji Europejskiej Nr 438/2001) (obecnie Ministerstwo Gospodarki i Pracy).

Ponadto w każdym z 16 województw pod nadzorem Instytucji Zarządzającej działają Instytucje Pośredniczące w zarządzaniu programem (intermediate body) – Urzędy Wojewódzkie, a także Urzędy Marszałkowskie. Wdrażanie ZPORR jest nadzorowane przez Komitet Monitorujący ZPORR, a w każdym z województw przez Podkomitet Monitorujący komponent regionalny ZPORR. W każdym z 16 województw działa Instytucja Pośrednicząca w zarządzaniu ZPORR ulokowana w Urzędzie Wojewódzkim.

Sektorowy Program Operacyjny Rozwój Zasobów Ludzkich (SPO RZL)

Aby państwa członkowskie Unii Europejskiej mogły korzystać ze środków funduszy strukturalnych, konieczne jest stworzenie szeregu dokumentów. Pierwszy z nich to Narodowy Plan Rozwoju – dokument określający cele rozwoju społecznogospodarczego kraju oraz sposoby ich osiągnięcia. Jego wdrażaniu służą programy operacyjne. W Polsce jednym z takich programów jest Sektorowy Program Operacyjny Rozwój Zasobów Ludzkich. Jego postanowienia są uszczegółowione w Uzupełnieniu Programu. Przygotowanie wniosku o dofinansowanie realizacji projektu i zarządzanie projektem wymaga dobrej znajomości obu dokumentów. Głównym celem SPO RZL jest: budowa otwartego, opartego na wiedzy społeczeństwa poprzez zapewnienie warunków do rozwoju zasobów ludzkich w drodze kształcenia, szkolenia i pracy.

Realizacja tego celu przyczyni się do rozwijania konkurencyjnej gospodarki opartej na wiedzy i przedsiębiorczości. Harmonijny rozwój gospodarki ma zapewnić wzrost zatrudnienia i osiągnięcie spójności społecznej, ekonomicznej i przestrzennej z Unią Europejską na poziomie regionalnym i krajowym. Cele SPO RZL są realizowane poprzez trzy priorytety:

Program określa, jakie działania mogą być podejmowane w ramach poszczególnych Priorytetów. Każdy projekt musi być przypisany do konkretnego priorytetu i działania. Poniższa tabela to zestawienie priorytetów i działań SPO RZL. Wskazuje ona instytucje wdrażające dla poszczególnych Działań. Takie instytucje m.in. ogłaszają konkursy na projekty, przyjmują wnioski o dofinansowanie realizacji projektu i organizują pracę Komisji Oceny Projektów. W punkcie konsultacyjnym instytucji wdrażającej można otrzymać szczegółowe informacje m.in. na temat sposobu wypełniania wniosków.

Za realizację SPO RZL odpowiedzialny jest Departament Zarządzania Europejskim Funduszem Społecznym w Ministerstwie Gospodarki i Pracy, pełniący rolę Instytucji Zarządzającej. SPO RZL jest programem „monofunduszowym” (wszystkie działania SPO RZL są współfinansowane z Europejskiego Funduszu Społecznego). Z Europejskiego Funduszu Społecznego mogą być współfinansowane również projekty, które odpowiadają celom drugiego priorytetu Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego.

WAŻNE INFORMACJE

  1. Projekt działań powinien być zgodny z kierunkami działań określonych w innych programach ogólnopolskich: Narodowym Planie Rozwoju na lata 2004–2006, Narodowym Programie Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na lata 2000–2005, Narodowym Programie Zdrowia na lata 1996–2005 i innych tematycznych programach. Wskazując zgodność trzeba się powołać na konkretne cele w programie (np. Narodowy Program Zdrowia na lata 1996–2005, cel operacyjny 4 „zmniejszenia i zmiana struktury spożycia alkoholu oraz zmniejszenie szkód zdrowotnych spowodowanych alkoholem”).
  2. W wielu dziedzinach istnieją długofalowe programy regionalne: Regionalny Program Współpracy z Organizacjami Pozarządowymi, Regionalna Strategia Integracji i Polityki Społecznej, Regionalny Plan Zabezpieczenia Świadczeń Zdrowotnych, Regionalna Strategia Innowacji, Plan Zagospodarowania Przestrzennego itd.
  3. Przemyśleć pomysł i przygotować projekt odpowiednio wcześniej. Konkursy w poszczególnych priorytetach ogłaszane są z krótkimi terminami realizacji, możecie nie zdążyć przygotować wymaganych dokumentów.

Zainstalować w komputerze generator wniosków (program służących do pisania wniosków) i przećwiczyć wypełnianie wniosku przed wypełnieniem właściwym. Można go pobrać ze strony www.mfnet.gov.pl.

  1. Studium wykonalności (integralna część każdej aplikacji w projektach, które zakładają inwestycje) przygotować wcześniej – potrzeba do niego wielu analiz i wskaźników, niektóre trzeba będzie obliczyć samodzielnie, inne ściągnąć od innych instytucji (wiele wskaźników demograficznych powinno być dostępnych w Urzędzie Wojewódzkim lub Urzędzie Marszałkowski lub Regionalnym Centrum Polityki Społecznej.
  2. Jeśli mimo dobrego pomysłu i wiele prób przygotowania wniosku samodzielnie nie udaje się osiągnąć wymaganego standardu aplikacji – zwrócić się do specjalistów.
  3. Zwracać uwagę na niuanse – np. w ramach projektów inwestycyjnych nie akceptuje się remontu i modernizacji, ale akceptowana jest rozbudowa, przebudowa, nadbudowa, dobudowa itd.
  4. Ważne strony:

« poprzedni rozdział | spis treści | ostatni rozdział